Basın Kanunu’nun 7. maddesi üzerine düşünceler...

 5187 Sayılı Basın Kanunu 26.06.2004 günlü 25504 Sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe girmiştir.
TBMM’nin 22. Dönem 2. Yasama Yılının 99. birleşiminde kabul edilen Basın Kanunu, Türkiye’nin taraf olduğu Uluslararası Sözleşmelere uygun, basın ve düşünce özgürlüğünün sağlanmaya çalışıldığı, mülga kanuna nazaran daha demokratik ve yenilikçi bir kanundur.

15.07.1950 tarihli ve 5680 Sayılı mülga Basın Kanununun on yedi kez değişikliğe uğrayarak, bütünlüğü ve sistematiğinin bozulmuş olmasından sonra yürürlüğe giren yeni kanunda en önemli yasal değişikliklerden biri de süreli yayınların hayata geçirilmesi ile ilgili Emniyet birimlerine verilen görev ve yetkinin Cumhuriyet Başsavcılıklarına devrini içeren düzenlemedir.
Kanunun, Beyanname Verilmesi başlıklı 7. maddesi; düzenlenen tasarı Kanunun, Adalet Komisyonu tarafından kabul edilen metninde, sadece 7. maddenin 2. fıkrasında “… sorumlu müdürün ve varsa yardımcısının ad ve adresleri…” şeklinde düzenlemenin “varsa yardımcısının” ibaresi kaldırılarak, Türkiye Büyük Millet Meclisine sevk edilmesi ve Adalet Komisyonunda kabul edilen 7. madde metninin aynen yasalaşması ile yürürlüğe girmiştir.

Kanunun sistematiği içerisinde, sorumlu müdür yardımcısı gibi bir kavram bulunmadığından ve hukuki ve cezai yaptırımlar açısından bu makam hakkında bir düzenleme getirilmediğinden bu değişiklik olumlu olmuştur.

Basın Kanunu’nun 7. maddesi

5187 Sayılı Basın Kanunun 7. maddesi;
-Süreli yayınların çıkarılması için, kaydedilmek üzere yönetim yerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına bir beyanname verilmesi yeterlidir. Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından düzenlenen  kayıtlar alenidir.

Kayıt için verilen ve yayın sahibi, sahibin küçük veya tüzel kişi olması halinde temsilcisi ile sorumlu müdür tarafından imzalanan beyannamede yayının adı ve mahiyeti, hangi aralıklarla yayımlanacağı, yönetim yeri, sahibinin, varsa temsilcisinin, sorumlu müdürün ad ve adresleri ile yayının türü gösterilir.

Beyannameye, 5. ve 6. maddelerde yazılı şartların varlığını gösteren belgeler ile yayın sahibi tüzel kişi ise tüzüğünün veya ana sözleşmesinin veya vakıf senedinin bir sureti eklenir.
Cumhuriyet Başsavcılığı tarafında beyanname ve eklerinin teslim edildiğini gösteren bir alındı belgesi verilir.

Şeklinde getirdiği düzenleme suretiyle, kısaca; Süreli yayınların yönetim yeri adreslerinin bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılıklarına başvurulması gerektiğini, bu başvurunun bir izin müessesini içermeyip salt beyan olduğunu, tüm bu kayıtların isteyen kişilerce incelenebileceğini, beyanname içeriğinde en az hangi bilgiler olması gerekip, beyannamenin kimler tarafından imzalanmasını içerdiği ve beyannameye eklenecek belgelerin neler olduğunu yasanın 5 ve 6 ncı maddelerine atıf yaparak belirterek bu belgeler usulüne uygun olarak teslim edildiğinde, teslimi içeren bir alındı belgesinin Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenip, verileceğini göstermektedir.

Matbaa alındı belgesini görmeden süreli yayını basarsa idari para cezası var

Alındı Belgesinin teslimi, yayının artık bir süreli yayın olduğunu belgelemek yanında en önemli özelliğinden biri de, 5681 Sayılı Matbaalar Kanunun 5.maddesinde belirlenen, bu belgenin görülmeden matbaalarca süreli yayının basılmasının yasak olması ve bu hususa riayet edilmemesinin yaptırımının 6.maddede belirtilen, Cumhuriyet Savcısı tarafından idari para cezası verilmesidir.
Cumhuriyet Başsavcılıkları Basın Bürolarında, her süreli yayın için birden başlayarak çoğalan yayın numaralarını içeren yayın dosyaları tutulur. Bu dosyalar içerisinde yayına ait beyanname aslı, alındı belgesi ve ekleri ile devam eden süreçte yayına ait tüm değişiklikleri içeren bilgi ve belgeler bulundurulur. Ankara Cumhuriyet Başsavcılığı Basın Bürosunda, fiziki ortamda tutulan dosyalar yanında, hazırlanan özel bir bilgisayar yazılımı ile aynı bilgiler dijital ortamda da tutulmakta ise de; bu işlemlerin Ulusal Yargı Ağı Projesi (UYAP) kapsamında devam etmesi için çalışmalar yürütülmektedir.

Alındı belgeleri
5187 Sayılı Basın Yasası uyarınca verilecek Beyanname ve Cumhuriyet Başsavcılığınca düzenlenen Alındı Belgesi örnekleri dizaynları şu şekildedir.
Cumhuriyet Başsavcılığına sunulacak beyanname eklerinde; Süreli yayının sahibi ve sorumlu yazı işleri müdürüne ait belgeler 5187 Sayılı Basın Kanunun 5. ve 6 ncı maddelerinde tek tek sayılan belgelerdir.

Süreli yayınlarda sorumlu müdür olabilmek için (madde:5) 18 yaşını bitirmek (nüfus müdürlüğünden alınmış belge), Türkiye’de yerleşim yeri sahibi olmak ve devamlı oturmak (ikametgah yeri muhtarlığından belge), en az orta öğretim veya dengi bir eğitim kurumundan mezun olmak (8 yıllık ilköğretim diploması veya üzeri belge suretleri - Ortaokul, lise, fakülte veya yüksekokul diploma suretleri), kısıtlı veya kamu hizmetlerinden yasaklı olmamak, yüz kızartıcı suçlardan mahkum olmamak (Adli Sicil kaydı), Türkiye Cumhuriyeti vatandaşı olmayanlar için karşılıklılık koşulu (başvurucunun vatandaşı olduğu ülkede Türk vatandaşlarına aynı hakların tanınıp, tanınmadığı hususunda Dışişleri Bakanlığından alınacak belge) belgeleri aranmaktadır.

Bu maddenin (e ) bendinde yer alan yüz kızartıcı suçlardan mahkum olmamak kuralında, en önemli nokta yüz kızartıcı suçların neler olduğunun tespitidir. Zira yasalarımızda yüz kızartıcı suçların neler olduğu hususunda bir açıklık bulunmamaktadır. Konuya en benzer hükümler 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunun 48/A5, 2839 Sayılı Milletvekili Seçimi Kanunun 11. maddesi (f) birinci fıkrası,2802 Sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunun 8. madde (h) maddesi ve 4458 Sayılı Gümrük Kanunun 227/d maddesindeki belirlemelerdir. Nitelikleri ve dolayısıyla içerikleri kesin olarak saptanmamış ve özel yasalarda memuriyet şartı olarak getirilmiş hükümlerin sivil vatandaşlara nasıl uygulanacağı konusunda tereddütler devam etmekte ve konu uygulamanın gidişine bırakılmaktadır.

Beyannameye eklenecek belgeler arasında sayılmasa da; 3628 Sayılı Mal Bildiriminde Bulunulması, Rüşvet ve Yolsuzluklarla Mücadele Kanunun, Mal Bildiriminde Bulunacaklar başlıklı 2. maddesinin (g) bendinde belirlenen düzenleme ışığında “gazete sahibi gerçek kişiler ile gazete sahibi şirketlerin yönetim ve denetim kurulu üyeleri, sorumlu müdürleri, başyazarları ve fıkra yazarları” mal bildiriminde bulunmak zorundadırlar hükmü gereğince sorumlu müdür ve süreli yayın sahipleri hakkında mal beyanı alınması gerekmektedir.
Sorumlu müdürün TBMM üyesi olması için ise ayrı bir düzenleme kanunun 5.maddesinin son fıkrasında belirlenmiştir.

Süreli yayınların sahibi açısından kanunun 6. maddesi, verilecek beyanname eklerinde, 5.madde de belirlenen sorumlu müdürde aranan belgeleri ve şartları aynen aramaktadır.

Özel haller
Uygulamada karşılaşılan özel hallerde ise;
Yayın sahibinin tüzel kişilik olması halinde şirket veya vakıf kuruluş sözleşmesi veya dernek tüzüğünde süreli yayın çıkartılmasına dair açık veya örtülü bir hüküm, yayın çıkartılması konusunda yayının adı tüzel kişi temsilcisinin ve sorumlu müdürün kimler olacağını içeren yönetim kurulu kararı aranmakta,
Yönetim yerinin tapu kaydı veya kira kontrat belgesi veya üçüncü kişilerce süreli yayının yönetim yeri merkezi olarak kabul edildiğine dair özel bir izni içeren belge istenmekte,
Süreli yayının Türkçe dışında bir dille yayınlanacağı veya değişik dillerde ortak bir yayında bulunulacağı hususunun beyannamede şerhi,
Beyannamenin Cumhuriyet Başsavcılığına teslimi işleminde, beyannamede imzası bulunanlardan yayın sahibi veya sorumlu müdürden birinin mutlaka bulunması gerekip, bulunmadığı takdirde, bu konuda özel yetkiyi içeren bir vekaletname veya kamu kurum ve kuruluşlarından beyannameyi getiren kişinin bu görevle yetkilendirildiğine dair kurum üst yetkilisi tarafından bir belge düzenlenmesi,
Beyannameye eklenecek, kamu kuruluşlarından alınan belgelerin en az son 6 ay içerisinde düzenlenmiş olması, asılları verilemediği takdirde noter tasdikli suretleri istenmek suretiyle işlemler gerçekleştirilmektedir.

Süreli yayınlarda yayın sahibi ile sorumlu müdürün aynı kişi olarak belirlenmesinde yasal bir aykırılık bulunmamakta, birden fazla müdürlük makamı ihdas edildiği takdirde birinin sorumlu müdür olduğunun belirtilmesi gerekmektedir. 18 yaşından küçük olunması veya kısıtlı olunması halinde kanuni temsilci ile tüzel kişilik temsilcisinin de Kanunun 5 ve 6. maddelerinde belirlenen şartları taşıyan kişiler olması şarttır.

Beyanname verildikten sonra yayın hayatına geçen süreli yayında sahibin, sorumlu müdürün, yönetim yeri adresinin, yayın türü  ile aralığının veya yayın dilinin değişmesi hallerinde bu hususun yeniden düzenlenecek beyanname ve sadece değişikliğe ait belgeler ile yönetim yeri Cumhuriyet Başsavcılığına verilmesi gerekmektedir.
5187 Sayılı Basın Kanununda, mülga 5680 Sayılı Kanunundan ayrılarak düzenlenen bir konuda, mülga kanunda kamu kurum ve kuruluşlarınca çıkartılan süreli yayınların beyanname zorunluluğunun olmaması hükmünün yeni düzenlemede yayın çıkartan her makamın beyanname verme zorunluluğunda bulunmasıdır.

Yayının türü
Son olarak beyanname içeriğinde geçen yayının türü kavramında tereddüte düşülen “yerel süreli” yayının açıklanmasında; Basın Kanunun, Tanımlar başlıklı 2.maddesinde, yaygın süreli ve bölgesel süreli yayınların neler olduğunu açıkça yazıldığı, günlük gazeteler dışında ve hafta da bir veya daha uzun süreli dergiler açısından ise beyanname verenler tarafından özellikle yapılan hatanın, yayınların dağıtımda bulunulduğu coğrafi bölgeler açısından değerlendirilme yapılarak derginin yaygın veya bölgesel nitelendirilmesi olduğudur. Buradaki kıstas haftada bir veya daha uzun sürelerle yayımlanan tüm süreli yayınların dağıtım ve basım kıstaslarına bakılmayarak tümünün yerel süreli yayın olarak nitelendirilmesi yasanın yazım tekniğine en uygun düşünce tarzıdır.

Emek ürünü olan tüm yayınlara iyi dileklerle.